Dünya Bankı (World Bank) — qlobal miqyasda yoxsulluğun azaldılması, inkişaf etməkdə olan ölkələrə uzunmüddətli maliyyə və texniki dəstəyin göstərilməsi, eləcə də dayanıqlı iqtisadi artımın təmin edilməsi məqsədilə fəaliyyət göstərən dünyanın ən iri və nüfuzlu beynəlxalq maliyyə institutlarından biridir. İkinci Dünya müharibəsindən sonra təsis edilmiş bu təşkilat qlobal iqtisadiyyatın tənzimlənməsində və dövlətlərin inkişaf strategiyalarının həyata keçirilməsində mühüm rol oynayır. Aşağıda Dünya Bankının yaranma tarixi, strukturu, əsas fəaliyyət istiqamətləri və Azərbaycanla tərəfdaşlığı haqqında ən ətraflı məlumat təqdim olunur.
Dünya Bankı 1944-cü ildə Birləşmiş Ştatların Breton-Vuds şəhərində keçirilən konfransda təsis edilmişdir (rəsmi fəaliyyətə 1945-ci ildə başlamışdır):
İki əsas hədəf: Dünya Bankının qлобал səviyyədə qarşıya qoyduğu iki əsas strateji məqsədi mövcuddur — ekstremal yoxsulluğun aradan qaldırılması (gündəlik gəliri müəyyən həddən aşağı olan insanların sayının minimuma endirilməsi) və rifahın ümumi paylaşılması (hər bir ölkədə əhalinin aşağı gəlirli təbəqələrinin rifahının artırılması).
BMT sistemi ilə əlaqə: Təşkilat Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) ixtisaslaşmış qurumlarından biridir, lakin müstəqil maliyyə və idarəetmə strukturuna malikdir.
Dünya Bankı tək bir qurum deyil, əsasən beş yaxın əməkdaşlıq edən təşkilatı özündə birləşdirən Dünya Bankı Qrupundan (World Bank Group) ibarətdir:
Beynəlxalq Yenidənqurma və İnkişaf Bankı (IBRD): Orta gəlirli və kredit qabiliyyəti olan aşağı gəlirli inkişaf etməkdə olan ölkələrə kreditlər və maliyyə xidmətləri təqdim edir.
Beynəlxalq İnkişaf Assosiasiyası (IDA): Dünyanın ən kasıb ölkələrinə çox aşağı faizli (və ya güzəştli) kreditlər və qrantlar verir.
Beynəlxalq Maliyyə Korporasiyası (IFC): İnkişaf etməkdə olan ölkələrdə özəl sektorun inkişafına sərmayə yatırır və dəstək göstərir.
Çoxtərəfli İnvestisiyalara Zəmanət Agentliyi (MIGA): Xarici investorların qeyri-kommersiya risklərindən (məsələn, siyasi risklərdən) qorunması üçün sığorta və zəmanətlər təqdim edir.
İnvestisiya Mübahisələrinin Həlli üzrə Beynəlxalq Mərkəz (ICSID): Ölkələr və xarici investorlar arasındakı mübahisələrin həlli üçün arbitraj mexanizmləri təmin edir.
Dünya Bankı üzv dövlətlərə genişspektrli layihələrin həyata keçirilməsində dəstək olur:
İnfrastruktur və enerji: Yol şəbəkələrinin, su təchizatı sistemlərinin, nəqliyyat dəhlizlərinin və enerji layihələrinin tikintisi və modernləşdirilməsi.
Sosial sektorlar: Təhsil, səhiyyə, sosial müdafiə sistemlərinin təkmilləşdirilməsi və insan kapitalının inkişafı.
İqlim dəyişikliyi və dayanıqlılıq: Yaşıl iqtisadiyyata keçid, ekoloji layihələr, təbii fəlakət risklərinin idarə edilməsi və kənd təsərrüfatının modernləşdirilməsi.
Azərbaycan Respublikası Dünya Bankına 1992-ci ildən üzv qəbul edilmişdir:
Maliyyə və texniki dəstək: Ötən illər ərzində Dünya Bankı Azərbaycanda yol infrastrukturu, su təchizatı, qazlaşdırma, təhsil, səhiyyə və KOB (kiçik və orta biznes) sektorunun inkişafı istiqamətində milyardlarla dollar dəyərində layihələrə kreditlər və texniki yardım göstərmişdir.
İslahatların dəstəklənməsi: Ölkədə biznes mühitinin yaxşılaşdırılması, institusional islahatlar və qeyri-neft sektorunun şaxələndirilməsi sahəsində birgə strateji proqramlar həyata keçirilir.
Bakı 21° C
