Qaçaqmalçılıq — dövlət sərhədindən gömrük nəzarətindən kənar və ya ondan gizli şəkildə, bəyan etməməklə, sənədlərdən və ya aldadıcı vasitələrdən istifadə etməklə malların, qiymətli əşyaların, valyuta sərvətlərinin, mədəniyyət abidələrinin, narkotik vasitələrin, psixotrop maddələrin, eləcə də silah və sursatların qanunsuz olaraq keçirilməsi ilə törədilən ən ağır və təhlükəli iqtisadi cinayət əməllərindən biri. Beynəlxalq ticarət qaydalarını, vergi-gömrük siyasətini və ölkələrin iqtisadi müstəqilliyini hədəf alan bu qanunsuz fəaliyyət forması yalnız daxili bazarları deyil, eyni zamanda qlobal təhlükəsizlik sistemini də ciddi şəkildə sarsıdır. Əsrlər boyu insan cəmiyyətinin və dövlət sərhədlərinin formalaşması ilə paralel olaraq yaranan qaçaqmalçılıq, müasir dövrdə ən müxtəlif texnoloji nailiyyətlərin, gizli logistika şəbəkələrinin və transmilli cinayətkar sindikatların tətbiqi ilə həyata keçirilir ki, bu da onu dövlətlərin hüquq-mühafizə orqanları üçün qlobal miqyaslı problemə çevirir.
Qaçaqmalçılığın tarixi kökləri ilk dövlətlərin yaranması, gömrük rüsumlarının və ticarət məhdudiyyətlərinin tətbiq olunduğu qədim zamanlara gedib çıxır. Tarixən vergilərdən yayınmaq, qadağan olunmuş məhsulları gizli yollarla başqa ölkələrə daşımaq və ya əvəzində yüksək gəlir əldə etmək istəyən tacirlər müxtəlif gizli yollardan istifadə etmişlər. Zaman keçdikcə bu fəaliyyətin miqyası genişlənmiş, klassik ərzaq və parça qaçaqmalçılığından tutmuş, strateji xammal, qiymətli metallar, saxta dərmanlar, hərbi silahlar, insan alveri və terrorizmin maliyyələşdirilməsində istifadə olunan qadağan olunmuş maddələrin daşınmasına qədər inkişaf etmişdir. Bu səbəbdən müasir hüquq elmində qaçaqmalçılıq təkcə büdcəyə ödənilməli olan vergilərin ödənilməsindən yayınma kimi qiymətləndirilmir, həm də cəmiyyətin sağlamlığına, dövlətin suverenliyinə və milli təhlükəsizliyinə birbaşa təhdid yaradan təhlükəli cinayət kimi qəbul edilir.
Müasir hüquq sistemlərində və o cümlədən Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyində qaçaqmalçılığa qarşı mübarizə dövlət siyasətinin əsas prioritetlərindən biridir. Gömrük sərhədindən qanunsuz olaraq keçirilən obyektlərin xarakterindən asılı olaraq cinayət məsuliyyətinin dairəsi və cəza tədbirləri sərtləşdirilir. Xüsusilə narkotik vasitələrin, psixotrop maddələrin və onların prekursorlarının, eləcə də odlu silahın və partlayıcı maddələrin qaçaqmalçılığı cəmiyyət üçün misilsiz təhlükə mənbəyi olaraq dəqiq tənzimlənir. Dövlətlər bu qanunsuzluqla mübarizə məqsədilə sərhəd-keçid məntəqələrində ən müasir qabaqcıl texnologiyaları, rentgen skanerlərini, elektron nəzarət sistemlərini, xüsusi kinoloji xidmətləri və beynəlxalq informasiya mübadiləsi mexanizmlərini tətbiq edirlər. Ümumdünya Gömrük Təşkilatı, İnterpol və digər beynəlxalq qurumlar çərçivəsində aparılan birgə əməliyyatlar transsərhəd qaçaqmalçılıq şəbəkələrinin ifşa olunmasında və zərərsizləşdirilməsində həlledici rol oynayır.
Bakı 21° C
